काठमाडौं,११ भदौ । गत वर्ष दाताबाट सहयोग नपाउँदा रोकिएको गैँडा गणना यस वर्ष हुने भएको छ। राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागले चालु आर्थिक वर्षको बजेटबाट केही रकम विनियोजन गर्दै दातासँग अतिरिक्त सहयोग जुटाएर गणना सुरु गर्ने तयारी गरेको छ।
विभागका महानिर्देशक डा. रामचन्द्र कँडेलका अनुसार बाघको गणना मंसिर महिनादेखि सुरु गरिने छ र करिब तीन महिना चल्नेछ। यसैबीच, गैँडाको गणना चैतमा सुरु गरिने र करिब एक महिना लाग्ने उनले जानकारी दिए।
गैँडा गणना चितवन, पर्सा, शुक्लाफाँटा र कोशी टप्पु राष्ट्रिय निकुञ्जमा हुने छ भने बाघ गणना पर्सा, चितवन, बाँके, बर्दिया र शुक्लाफाँटामा सञ्चालन हुनेछ।
यस वर्ष बाघ गणनाका लागि विभागले रु १८ लाख बजेट छुट्याएको छ, तर कुल खर्च एक करोड ५० लाखभन्दा बढी हुने अनुमान छ। त्यस्तै, गैँडा गणनाका लागि पनि रु १८ लाख विनियोजन भए पनि दुई करोडभन्दा बढी खर्च हुने भएकाले बाँकी रकम दाताबाट जुटाइनेछ।
सन् २०२२ मा भएको पछिल्लो बाघ गणनामा नेपालमा ३३५ वटा बाघ रहेको पाइएको थियो। चितवनमा १२८, बर्दियामा १२५, पर्सामा ४१, शुक्लाफाँटामा ३६ र बाँकेमा २५ बाघ दर्ता भएका थिए। बाघ गणनामा स्वचालित क्यामेरा प्रयोग गरिन्छ, जसले बाघको फोटो खिचेर शरीरका पाटाका आधारमा छुट्याउने प्रविधि अपनाइन्छ।
गैँडा गणनामा भने हात्तीमा चढेर प्रत्यक्ष अवलोकन गर्ने पद्धति प्रयोग गरिन्छ। सन् २०२१ को गणनामा नेपालमा ७५२ गैँडा फेला परेका थिए, जसमा चितवनमा मात्र ६९४, बर्दियामा ३८ र शुक्लाफाँटामा १८ थिए।
सन् १९६० को दशकमा नेपालमा गैँडाको संख्या घटेर करिब १०० मा झरेको थियो, जबकि सन् १९५० को दशकमा करिब ८०० गैँडा रहेको अनुमान छ। संरक्षण अभियानका कारण पछिल्ला दशकमा गैँडाको संख्या पुनः बढ्दै गएको छ।
