बीरगन्ज,०२ साउन । पर्सा जिल्लामा पछिल्ला तीन आर्थिक वर्षको प्रहरी गतिविधिले मिश्रित तस्वीर प्रस्तुत गरेको छ। फरार प्रतिवादी पक्राउ, अदालतका फैसला कार्यान्वयन र भन्सार छली नियन्त्रणमा उल्लेखनीय सफलता हासिल भए पनि लागूऔषध तस्करी र हुण्डी कारोबार नियन्त्रण अझै चुनौतीपूर्ण बनेको देखिएको छ।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय पर्साको तथ्यांकअनुसार आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ देखि चालु आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ को जेठ मसान्तसम्म फैसला कार्यान्वयन र राजस्व चुहावट नियन्त्रणमा उल्लेखनीय प्रगति भएको छ। फरार प्रतिवादी पक्राउदेखि जरिवाना असुलीसम्मका सूचकहरूले कानुनी कार्यान्वयनमा सुधार आएको संकेत गरेका छन्।
फैसला कार्यान्वयनमा उल्लेखनीय सुधार
अदालतबाट दोषी ठहर भई फरार रहेका व्यक्तिहरू पक्राउ गर्ने अभियान प्रभावकारी बन्दै गएको देखिन्छ। आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ मा १,२३० जना फरार प्रतिवादी पक्राउ परेका थिए भने २०८१/०८२ मा यो संख्या बढेर १,५११ पुगेको थियो। चालु आर्थिक वर्षको जेठ मसान्तसम्म थप ९३९ जना पक्राउ परिसकेका छन्।
जरिवाना तथा कैद असुलीमा पनि उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ। आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ मा ३५ वर्ष बराबरको कैद र ७६ लाख रुपैयाँ जरिवाना असुल भएकोमा चालु आर्थिक वर्षको जेठसम्म १६३ वर्षभन्दा बढी कैद कार्यान्वयन तथा ८ करोड २३ लाख रुपैयाँभन्दा बढी जरिवाना असुल भइसकेको छ।
भन्सार छली नियन्त्रणबाट राज्यलाई लाभ
भारतसँग खुला सीमा जोडिएको वीरगञ्ज भन्सार छली र तस्करीका दृष्टिले संवेदनशील क्षेत्र मानिन्छ। पछिल्ला वर्षहरूमा प्रहरीले अवैध आयात तथा चोरी पैठारी नियन्त्रणमा निगरानी कडा बनाएको देखिन्छ।
आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ मा ५३ करोड ४६ लाख रुपैयाँ बराबरका अवैध सामान र १०६ वटा सवारीसाधन नियन्त्रणमा लिइएको थियो। आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा बरामद सामानको मूल्य ५९ करोड ९४ लाख रुपैयाँ पुगेको थियो। चालु आर्थिक वर्षको जेठ मसान्तसम्म मात्रै ५५ करोड ५१ लाख रुपैयाँभन्दा बढी मूल्यका अवैध सामान बरामद भइसकेका छन्, जसले राज्यको राजस्व संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ।
हुण्डी कारोबार अझै रोकिएको छैन
गैरकानुनी वित्तीय कारोबार अर्थात् हुण्डी नियन्त्रणमा भने चुनौती कायमै रहेको तथ्यांकले देखाएको छ। पछिल्ला तीन वर्षमा दर्ता हुने मुद्दाको संख्या धेरै घटेको छैन।
आर्थिक वर्ष २०८०/०८१ मा सात वटा मुद्दामा ११ जना पक्राउ परेका थिए भने ६२ लाख ८१ हजार रुपैयाँ बरामद भएको थियो। चालु आर्थिक वर्षको जेठ मसान्तसम्म आठ वटा मुद्दा दर्ता भई १२ जना पक्राउ परेका छन्। यस अवधिमा ५३ लाख २१ हजार रुपैयाँ बरामद गरिएको छ। यसले बैंकिङ प्रणालीबाहिर हुने अवैध कारोबार अझै सक्रिय रहेको संकेत गर्छ।
लागूऔषध तस्करी सबैभन्दा ठूलो चुनौती
पर्सा प्रहरीका लागि सबैभन्दा जटिल चुनौती लागूऔषध नियन्त्रण बनेको छ। वीरगञ्ज नाका हुँदै गाँजा, चरेश तथा औषधीय लागूऔषधको अवैध कारोबार निरन्तर बढिरहेको तथ्यांकले देखाएको छ।
आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा १,५६१ किलो गाँजा र ६२५ किलो चरेश बरामद गरिएको थियो। चालु आर्थिक वर्षको जेठ मसान्तसम्म मात्रै गाँजा बरामदको परिमाण १,६४८ किलो पुगिसकेको छ।
त्यस्तै, ट्रामाडोल क्याप्सुल, कोडिनयुक्त सिरप (ओनरेक्स) र नाइट्राभेटजस्ता औषधीय लागूऔषधको तस्करी पनि उच्च रहेको देखिएको छ। गत आर्थिक वर्षमा २ लाख ८९ हजारभन्दा बढी ट्रामाडोल क्याप्सुल बरामद गरिएको थियो भने चालु आर्थिक वर्षको जेठसम्म २ लाख ३४ हजारभन्दा बढी क्याप्सुल बरामद भइसकेका छन्।
लागूऔषध सम्बन्धी अधिकांश घटनामा नेपाली नागरिकको संलग्नता देखिए पनि भारतीय नागरिकसमेत पक्राउ पर्नुले सीमापार आपराधिक सञ्जाल सक्रिय रहेको पुष्टि गरेको छ। चालु आर्थिक वर्षको ११ महिनामा मात्रै ९७ वटा लागूऔषध मुद्दा दर्ता भई १३६ जना पक्राउ परेका छन्।
अब रणनीति परिवर्तनको आवश्यकता
समग्र तथ्यांकले प्रहरीको अनुसन्धान, फैसला कार्यान्वयन तथा राजस्व चुहावट नियन्त्रणमा उल्लेखनीय सुधार भएको देखाए पनि लागूऔषध तस्करी र हुण्डी कारोबार नियन्त्रणमा अझ प्रभावकारी रणनीति आवश्यक रहेको संकेत गर्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार सीमावर्ती क्षेत्रमा संगठित अपराध नियन्त्रणका लागि केवल नाकामा निगरानी बढाएर मात्र पर्याप्त हुँदैन। तस्करीमा संलग्न मुख्य योजनाकार, वित्तीय सञ्जाल र अन्तरदेशीय गिरोहलाई लक्षित गर्दै गुप्तचरी संयन्त्र सुदृढ बनाउनु, सूचना विश्लेषणलाई प्रभावकारी बनाउनु तथा नेपाल–भारत सुरक्षा निकायबीच समन्वय बढाउनु अपरिहार्य देखिएको छ।
प्रहरीको पछिल्लो कार्यसम्पादनले केही क्षेत्रमा उत्साहजनक परिणाम दिएको भए पनि सीमापार संगठित अपराध नियन्त्रणका लागि अझ दीर्घकालीन र प्रविधिमैत्री सुरक्षा रणनीति अपनाउनुपर्ने आवश्यकता स्पष्ट देखिएको छ।
