सङ्घर्षको मैदानमा लामो समय खारिएर पर्साको राजनीतिमा उदाएका नेता हुन् प्रदीप यादव। मधेशवादलाई मूल मुद्दा बनाएर राजनीतिमा होमिएका नेता यादवले मधेशी जनताको हक–अधिकारका सवाललाई दह्रोसँग उठाउँदै आएका छन्। मुद्दामा अडान लिने र आवश्यक पर्दा जस्तोसुकै लडाइँका लागि तयार रहने उनको हक्की स्वभाव यस क्षेत्रका मतदाता र शुभेच्छुकले मन पराउँदै आएका छन्। हजारौँ युवाहरूले उनको सिद्धान्त अवलम्बन गरेका छन् र सहयात्री बनेका छन्। विगत फर्केर हेर्दा राजनीतिमा प्रदीप यादवको यात्रा जति कठिन र सङ्घर्षपूर्ण देखिन्छ, उनको निर्वाचन क्षेत्र पर्सा–१ पनि उत्तिकै पेचिलो र चुनौतीपूर्ण रहँदै आएको छ।
राष्ट्रिय राजनीतिमै प्रभाव पार्ने प्रतिनिधिसभा निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ पर्सामा जित निकाल्नु चुनौतीपूर्ण हुनुका साथै गौरवको विषय पनि हो। ऐतिहासिक आन्दोलनहरूको नेतृत्व गर्ने यो क्षेत्रबाट पूर्वप्रधानमन्त्री स्वर्गीय कृष्ण प्रसाद भट्टराई निर्वाचित भएका थिए। अर्को विशेषता के भने, यहाँबाट एक पटक विजयी भएका उम्मेदवार दोहोरिने परम्परा छैन। यस्तो कठिन क्षेत्रबाट निर्वाचित हुँदै राज्यसत्ताले राजस्व दोहनको केन्द्र मात्र बनाएको पर्साबाट वन तथा वातावरण मन्त्री बन्ने प्रदीप यादवको यात्रा सङ्घर्षमय मात्र नभई लोभलाग्दो पनि छ।
संसद् र राष्ट्रिय राजनीतिमा भूमिका
सदन प्रवेश गरेदेखि नै उनले प्रभावशाली भूमिका निर्वाह गरे। वाइड बडी विमान खरिद प्रकरण छानबिन समिति तथा वन व्यवस्थापन संसदीय समितिमा रहेर उनले सक्रिय कार्यसम्पादन गरे। पर्सा र वीरगञ्जलाई राज्यले सधैँ राजस्व संकलनको केन्द्र मात्र बनाएको, तर पूर्वाधार विकासमा उपेक्षा गरेको विषयमा उनले पटक–पटक संसद्मा आवाज उठाए। वीरगञ्ज चिनी मिल, कृषि औजार कारखाना जस्ता उद्योग बन्द हुँदै जाँदा उनले सरकारको ध्यानाकर्षण गराए। कम बजेट विनियोजनप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै संसद्मै ‘ललिपप’ देखाएर गरेको व्यंग्य देशव्यापी चर्चाको विषय बन्यो।
मधेशको प्रमुख मुद्दा नागरिकता विधेयकमा उनले सर्वोच्च अदालतमा रिट दायर गरी मधेशी जनताको पक्षमा फैसला गराउन भूमिका खेले। संसद्मा पनि निरन्तर नागरिकता विधेयक पारित गर्न आवाज उठाए। पार्टीभित्र संघर्ष झेल्दै अन्ततः उनी नेपाल सरकारका वन तथा वातावरण मन्त्री बने।
मन्त्रीकालीन उपलब्धि
वन तथा वातावरण मन्त्रीको रूपमा उनले लामो समयदेखि थन्किएका राष्ट्रिय योजनाका फाइलहरू अगाडि बढाए। वीरगञ्ज–पथलैया औद्योगिक करिडोरका लागि महत्त्वपूर्ण ३३ केभी विद्युत प्रसारण लाइन विस्तार, हुलाकी सडकका अवरोध हटाउने, बाराको वन क्षेत्रमा रोकिएको आयोजना अघि बढाउने तथा वीरगञ्जको रामवन क्षेत्रमा प्राकृतिक चिडियाखाना निर्माण प्रक्रिया अगाडि बढाउने काम गरे।
पर्सा–१ मा पूर्वाधार विकासको विस्तार
आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रमा उनले पूर्वाधार विकासलाई प्राथमिकता दिए। जगरनाथपुर–मिलनचोक हुँदै राष्ट्रिय ६ लेन सडकमा जोडिने रणनीतिक सडक शिलान्यास, हरपतगञ्ज–बहुअरी ५ किमि सडक निर्माण, कोनिया–चोर्नी पिच सडक, इस्लामपुर–जनता सडक स्तरोन्नति, जगरनाथपुरमा ६ सय मिटर ढलान सडक, कोनियामा पुल ढलान लगायत दर्जनौँ योजनाले ग्रामीण बस्तीलाई शहरसँग जोडेको छ।
वीरगञ्ज श्रीपुर स्कूलको दोस्रो तल्ला निर्माण, वडा नम्बर २२ मा दलित आवास, वडा नम्बर २३ मा शौचालय निर्माण, विभिन्न टोलमा प्रवेशद्वार निर्माण, बसविसौनी स्थापना जस्ता कामले स्थानीय जीवनस्तरमा प्रत्यक्ष प्रभाव पारेको छ।
शंकराचार्य गेटको फ्ल्याग टावर
वीरगञ्जको शंकराचार्य गेटमा देशकै सबैभन्दा ठूलो फ्ल्याग टावर निर्माणमा उनको पहल उल्लेखनीय छ। सीमावर्ती भारतीय शहर Raxaul बाट समेत देखिने उक्त झण्डा टावर राष्ट्रिय स्वाभिमानको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ।
स्वास्थ्य र कोभिड–१९ व्यवस्थापन
कोभिड–१९ महामारीका बेला संसदीय विकास कोषबाट रकम रकमान्तर गरी दुई वटा सुविधा सम्पन्न एम्बुलेन्स वीरगञ्ज महानगरपालिकालाई उपलब्ध गराए। अक्सिजन अभाव, स्वास्थ्य पूर्वाधारको कमजोरी र सीमावर्ती आवागमनका चुनौतीबीच उनको सक्रियता उल्लेखनीय रह्यो।
जब प्रदीप यादव स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रीको रूपमा जिम्मेवारीमा रहे, उनले नेपालको स्वास्थ्य सेवा प्रणालीलाई सबल, गुणस्तरीय र सबै नागरिकका लागि पहुँचयोग्य बनाउने दिशामा धेरै ठोस कामहरू गरे।
सबैभन्दा पहिले, उनले अस्पताल व्यवस्थापनमा सुधार ल्याए। यसका लागि उनले अनुगमन समिति गठन गरे र सरकारी अस्पतालहरूमा सेवा प्रवाह, औषधि आपूर्ति, उपकरण व्यवस्थापन र बिरामीहरूको सेवाग्राही अनुभव सुधार्न सम्बन्धित निकायहरूलाई निर्देशित गरे। यसले बिरामीले समयमै उपचार पाउने, लामो लाइन कम हुने र सेवा गुणस्तर बढ्ने वातावरण सिर्जना गर्यो।
ओपिडी सेवा सुधारका लागि उनले दुई सिफ्ट ओपिडी सञ्चालन गरे, जसले बिरामीहरूलाई बिहान र दिउँसो दुवै समयमा सहज सेवा लिन मद्दत पुग्यो। यससँगै आवश्यक स्वास्थ्य उपकरण र औषधि आपूर्ति सुनिश्चित गरे, जसले रोग उपचारमा ढिलाइ र असुविधा कम गर्यो।
उनले फार्मास्यूटिकल उद्योगमा सुधार पनि अघि बढाए। यस अन्तर्गत उनले औषधिको गुणस्तर, वितरण, भण्डारण र बिक्री प्रक्रियाको गुणस्तर अनुगमन गर्न उच्चस्तरीय अनुगमन समिति गठन गरे। यसले बजारमा गुणस्तरीय औषधि उपलब्ध गराउने र असुरक्षित औषधिको प्रचलन कम गर्ने दिशामा मार्गदर्शन गर्यो।
देशभर स्वास्थ्य सेवा पहुँच विस्तार गर्न, उनले अस्पताल, स्वास्थ्य कार्यालय र सम्बन्धित निकायबीच समन्वय बढाए। स्वास्थ्य पूर्वाधार सुधार गरे — विशेषगरी ग्रामीण तथा पहाडी जिल्लामा स्वास्थ्य चौकी एकीकृत गर्न, स्वास्थ्य उपकरण र जनशक्ति उपलब्ध गराउन पहल गरे। स्वास्थ्यकर्मीहरूको तालिम र क्षमता अभिवृद्धिमा जोड दिएर समुदायमै गुणस्तरीय सेवा उपलब्ध गराउने काम अघि बढाए।
उनले संसद्मा स्वास्थ्य मन्त्रालयको बजेट, नीति र योजनाहरू प्रस्तुत गरे, जसले दीर्घकालीन स्वास्थ्य सुधारका लागि आवश्यक संशोधन र बजेट विनियोजन सुनिश्चित गर्यो। यसले स्वास्थ्य कार्यक्रमहरूको प्रभावकारिता र संरक्षणमा सहयोग पुर्यायो।
अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारीमा उनले डब्लुएचओ (विश्व स्वास्थ्य संगठन) लगायतको सम्मेलनमा सहभागिता दिए, जहाँ उनले महामारी प्रतिक्रिया, स्वास्थ्य सुरक्षा, सतर्कता र दीगो स्वास्थ्य वितरणका विषयमा नेपालको दृष्टिकोणलाई विश्वभर प्रस्तुत गरे। उनले स्वास्थ्य क्षेत्रमा अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य बढाउन सम्झौतापत्रहरू बाँधे, जसले प्रविधि, तालिम र स्रोत साझेदारीलाई सुदृढ बनायो।
समग्रमा, उनले दीगो स्वास्थ्य सेवा प्रणाली निर्माण, अस्पताल व्यवस्थापन सुधार, औषधि गुणस्तरको निगरानी, सेवा पहुँच विस्तार, स्वास्थ्यकर्मी क्षमता विकास र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यमा धेरै पहलहरू गरे जसले नेपालको स्वास्थ्य क्षेत्रमा दीर्घकालीन सुधारको आधार तयार गर्यो।
खानेपानी र सरसफाइ
खानेपानी मन्त्रीको रूपमा उनले वीरगञ्ज र आसपासका क्षेत्रमा भूमिगत पानीको सतह घट्दै जानु, हातेपम्प सुक्नु र गर्मीयाममा खानेपानी संकट देखिनु पुरानै समस्या हो। उनले खानेपानी विस्तार, पाइपलाइन सुधार तथा नयाँ बोरिङ जडानका लागि पहल गरेका छन्। उनले खानेपानीकाे समस्या हुँदा समाधान मात्र गरेनन् । वीरगंज महानगरपालिकामा दिर्घकािलन खानेपानीकाे समस्या समाधानका लागि साढे चार अर्वकाे याेजना अघि बढाए । ढलान सडक र शौचालय निर्माणले सरसफाइमा पनि सुधार ल्याए ।
सरकार अन्तर्गतको एकीकृत पानी तथा ढल व्यवस्थापन आयोजना विस्तार गर्दै वीरगञ्ज, झापा, पोखरा, भरतपुर, हेटौडा, बुटवल लगायतका सहरहरूमा नयाँ संरचना र प्रशोधन संयन्त्रहरू सुरु गरिएका छन्। पानी टंकीहरू (६–८ मिलियन लिटर क्षमताका) निर्माण र ढल प्रशोधन संयन्त्रको पुनः सञ्चालनले शहरी क्षेत्रमा पानीको गुणस्तर तथा उपलब्धता सुधार गरेको हो ।
शुद्ध पानीको पहुँचलाई स्वास्थ्य, शिक्षा र समृद्धिसँग जोड्दै नंगेडाँडा ईक्सटेन्सिभ पम्पिङ परियोजनाजस्ता योजनाको उद्घाटन गरिएको थियो जसले सर्प्रधान गरी घर–घरलाई सुरक्षित पानी उपलब्ध गराउने लक्ष्य राखेको छ।
उनको कार्यकालमा खानेपानी, सरसफाइ तथा ढल व्यवस्थापनलाई दीगो र गुणस्तरीय सेवा बनाउने उद्देश्यले विभिन्न नीति सुधार र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई पनि अघि बढाइएको थियो । यसमा भारत सरकारसँग सहकार्य सम्झौता, इसिमोडसँग प्रविधि साझेदारी तथा जलवायु परिवर्तनका प्रभावलाई समेत ध्यानमा राख्दै हिमनदी संरक्षणमा जोड दिने पहलहरू पनि सामेल थिए ।
सारांशमा, प्रदीप यादवको मन्त्रालयकालमा पानीको संरचना विस्तार, दीर्घकालीन योजना, पानी स्रोतको दिगोपना, सलंग्न सेवा सुधार र नीति–संरचनात्मक सुधारमार्फत नेपालमा खानेपानीलाई पहुँचयोग्य, सुरक्षित र दिगो सेवा बनाउने प्रयासहरू महत्वपूर्ण रूपमा अघि बढाइएका थिए।
दीर्घकालीन समाधानका रूपमा उनले स्यासकोशी, राप्ती र बाँकी नदी स्रोतको पानी समायोजन तथा ठूला प्रणालीहरूमा जलाशय आधारित परियोजनाहरूको सम्भाव्यता अध्ययन अघि बढाउनुभएको छ, जसले तराई–मधेश क्षेत्रको पानी संकटलाई दिगो रूपमा समाधान गर्ने आधार तयार गर्दैछ । साथै, गहिरो बोरिङ मार्फत २५० भन्दा बढी स्थानमा पानी स्रोत सुनिश्चित गर्न थालिएको र बीरगञ्ज महानगरका लागि ४.५ अर्ब लागतको दीर्घकालीन पानी आयोजना अघि बढाइएकाले स्थानीय दैनिक खपत समस्या कम हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
धर्म, संस्कृति र सामाजिक सद्भाव
मन्दिर, मस्जिद, इदगाह, धर्मशाला तथा विवाह भवन निर्माणमा सहयोग पुर्याएका छन्। २०७२ सालको भूकम्पपछि जीर्ण बनेको थारु नाचघर पुनर्निर्माण गरी स्थानीय कलाकारलाई प्रोत्साहन गरेका छन्। यसले सांस्कृतिक संरक्षणमा महत्वपूर्ण योगदान दिएको छ।
शिक्षा, युवा र रोजगारी
आधुनिक कृषि, सीपमूलक तालिम, महिला सशक्तिकरण, सूचना प्रविधि र दक्ष जनशक्ति उत्पादनलाई उनले प्राथमिक एजेन्डा बनाएका छन्। औद्योगिक करिडोर पुनःसञ्चालन, साना तथा मझौला उद्योग प्रवर्द्धनमार्फत रोजगारी सिर्जनामा जोड दिएका छन्।
राजनीतिक प्रभाव र संगठनात्मक नेतृत्व
उनको नेतृत्वमा जसपाले वीरगञ्ज महानगरपालिकामा दुई पटक जित हासिल गरेको थियो भने जिल्ला समन्वय समितिमा पनि सफलता पाएको थियो। हाल उनी नेकपा एमालेमा आवद्ध छन् र राष्ट्रिय राजनीतिमा सक्रिय भूमिका खेलिरहेका छन्।
पर्सा–१ ऐतिहासिक, राजनीतिक र आर्थिक दृष्टिले संवेदनशील क्षेत्र हो। यहाँ पूर्वाधार, उद्योग पुनर्जीवन, खानेपानी, स्वास्थ्य, शिक्षा, नागरिकता, रोजगारी जस्ता बहुआयामिक चुनौती छन्। यी चुनौतीबीच सङ्घर्ष, अनुभव र कार्यसम्पादनको आधारमा प्रदीप यादव पुनः निर्वाचित हुन आवश्यक रहेको उनका समर्थकहरूको तर्क छ।
आफ्नो पाँच वर्षे कार्यकालमा सुरु गरिएका राष्ट्रिय गौरवका योजनालाई मूर्तरूप दिन, सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरणलाई तीव्रता दिन र पर्सा–१ लाई साँच्चिकै आर्थिक केन्द्रका रूपमा स्थापित गर्न प्रदीप यादवलाई पुनः अवसर दिनुपर्ने आवाज क्षेत्रमै बलियो सुनिन्छ।
