नेपालको तराई–मधेस क्षेत्र सधैंदेखि धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक सहअस्तित्वको उदाहरण रहँदै आएको भूगोल हो। हिन्दू–मुस्लिम समुदायबीचको आपसी सम्मान, सद्भाव र साझापनले यहाँको समाजलाई बलियो बनाएको छ। तर पछिल्लो समय धनुषालगायत केही घटनाहरूले यो ऐतिहासिक सहअस्तित्वमाथि प्रश्नचिह्न खडा गरिदिएको छ।

धर्म मानिसलाई जोड्नका लागि हो, टुक्र्याउनका लागि होइन। तर जब केही असामाजिक तत्व, अफवाह, सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग र राजनीतिक स्वार्थले धर्मलाई हतियार बनाउँछन्, तब समाजको शान्ति भत्किन्छ। आज देखिँदै आएको हिन्दू–मुस्लिम तनाव कुनै समुदायको जित होइन, यो सम्पूर्ण राष्ट्रको हार हो।

धार्मिक द्वन्द्वको सबैभन्दा ठूलो शिकार : युवा

धार्मिक झगडाको प्रत्यक्ष असर युवामाथि पर्छ। पढ्ने, सिक्ने, सिर्जना गर्ने उमेरमा युवाहरू नारा, आक्रोश र घृणाको राजनीतिमा तानिँदैछन्। रोजगारी, शिक्षा, सीप र भविष्यका विषय ओझेलमा पर्दै गएका छन्। धर्मको नाममा उक्साइएका युवाहरू जब सडकमा उत्रन्छन्, तब उनीहरूको भविष्य अन्धकारतिर धकेलिन्छ।

युवाले ढुंगा होइन, कलम उठाउनुपर्छ। नारा होइन, नयाँ सोच अघि सार्नुपर्छ।

राष्ट्रको छवि र विकासमा गहिरो असर

धार्मिक तनावले देशको अन्तर्राष्ट्रिय छवि धूमिल बनाउँछ। लगानी डराउँछ, पर्यटन प्रभावित हुन्छ, विकासको गति सुस्त हुन्छ। शान्ति र स्थिरता बिना कुनै पनि राष्ट्र अघि बढ्न सक्दैन। तर जब समाज नै विभाजित हुन्छ, तब विकास केवल भाषणमा सीमित हुन्छ।

नेपाल बहुधार्मिक, बहुसांस्कृतिक देश हो। यही विविधता हाम्रो शक्ति हो, कमजोरी होइन।

हिन्दू र मुस्लिम : शत्रु होइन, सहयात्री

हिन्दू र मुस्लिम समुदायको इतिहास हेर्ने हो भने दुःख–सुख, चाडपर्व, व्यापार र सामाजिक जीवनमा गहिरो सम्बन्ध देखिन्छ। वीरगञ्ज, जनकपुर, रौतहट, सर्लाही, पर्सा—यी ठाउँहरूमा सदियौँदेखि सहअस्तित्व कायम छ। केही घटनाले त्यो इतिहास मेटिन सक्दैन, न मेटिन दिनु हुँदैन।

हिन्दू धर्मले सहिष्णुता सिकाउँछ।
इस्लामले शान्ति र भाईचारा सिकाउँछ।
दुवै धर्मको मूल सन्देश मानवता हो।

अब के गर्नुपर्छ ?

अब मौन बस्ने समय होइन, सचेत र जिम्मेवार नागरिक बन्ने समय हो। समाजमा फैलाइने अफवाह र उत्तेजक सूचनाको पछि नलागी तथ्य र सत्यको खोजी गर्ने संस्कार विकास गर्न आवश्यक छ। धर्मको नाममा घृणा, विभाजन र हिंसा फैलाउने सोचलाई खुलेर अस्वीकार गर्दै त्यस्ता तत्वहरूविरुद्ध सामाजिक रूपमा एकजुट हुनुपर्छ। सामाजिक सञ्जाल अभिव्यक्तिको सशक्त माध्यम भए पनि यसको दुरुपयोगले समाजमा विष फैलिन सक्छ, त्यसैले प्रत्येक नागरिकले जिम्मेवार, संयमित र विवेकपूर्ण व्यवहार अपनाउनुपर्छ। विशेषगरी युवा शक्ति आवेग होइन, विवेकका साथ शान्ति, सहअस्तित्व र राष्ट्रिय एकताको पक्षमा उभिनुपर्छ, किनकि आज युवाले लिएको बाटोले नै भोलिको राष्ट्रको दिशा तय गर्नेछ।

धर्मको झगडाले न हिन्दू जित्छ, न मुस्लिम। जित्छ केवल अराजकता, हार्छ नेपाल। आज आवश्यकता छ—संयम, समझदारी र साहसको। साहस घृणा गर्न होइन, घृणाविरुद्ध उभिन।

हामी नेपाली हौँ—पहिलो परिचय यही हो।
धर्म हाम्रो आस्था हो, राष्ट्र हाम्रो साझा भविष्य।