काठमाडौँ,१० वैशाख । पाल्पाकी २९ वर्षीया गीता पाण्डेको मृत्यु केवल एउटा व्यक्तिगत दुर्घटना होइन, यसले नेपालको स्वास्थ्य प्रणाली, सामाजिक सोच र नियमन संयन्त्रका गम्भीर कमजोरीहरू उजागर गरेको छ।
बुटवलमा एकपछि अर्को स्वास्थ्य संस्था धाउँदा धाउँदै अन्ततः अस्पतालको इमर्जेन्सी कक्षमा मृत घोषणा गरिनु, कुनै आकस्मिक घटना मात्र नभई एउटा ‘श्रृंखलाबद्ध असफलता’ को परिणाम भएको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
नेपालमा सुरक्षित गर्भपतनले दुई दशकअघि नै कानुनी मान्यता पाइसकेको छ। सरकारी स्वास्थ्य संस्थाहरूमा यो सेवा निःशुल्कसमेत उपलब्ध छ। कागजी रूपमा हेर्दा नेपाल दक्षिण एसियाकै प्रगतिशील देशहरूमध्ये एक मानिन्छ।
तर व्यवहारमा भने सेवाको पहुँच, गोपनीयता र विश्वासको अभावका कारण धेरै महिलाहरू अझै सुरक्षित स्वास्थ्य संस्थाभन्दा बाहिर जाने बाध्यतामा छन्। यही खाडलले सुरक्षित सेवा र असुरक्षित अभ्यासबीच जोखिमपूर्ण दूरी सिर्जना गरेको छ।
यी प्रश्नहरूले स्वास्थ्य सेवा प्रदायकहरूको उत्तरदायित्व र व्यावसायिक नैतिकतामाथि प्रश्न उठाउँछन्। सुरक्षित मानिने औषधिहरू पनि गलत प्रयोग हुँदा घातक बन्न सक्ने चिकित्सकहरू बताउँछन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार गर्भपतन कानुनी अधिकार भए पनि सामाजिक रूपमा अझै ‘लाज’ वा ‘गोप्य विषय’ को रूपमा हेरिने प्रवृत्ति कायमै छ। यही कारण धेरै महिलाहरू सुरक्षित विकल्प हुँदाहुँदै पनि असुरक्षित बाटो रोज्न बाध्य हुन्छन्।
परिवार र समाजको दबाब, पहिचान लुकाउने चाहना र कलंकको डरले सही निर्णयलाई समेत प्रभावित पार्ने गरेको देखिन्छ।
गीता पाण्डेको मृत्यु एउटा आँकडा मात्र होइन, प्रणालीगत कमजोरीको प्रतीक हो। जबसम्म स्वास्थ्य सेवा पहुँचयोग्य, पारदर्शी र विश्वासिलो हुँदैन, र समाजले महिलाको निर्णयलाई सम्मान गर्दैन, तबसम्म यस्ता घटना दोहोरिने जोखिम रहिरहन्छ।
सुरक्षित भनिएको देशमा असुरक्षित मृत्यु हुनुको कारण अस्पतालका कागजमा मात्र होइन, हाम्रो सोच, व्यवहार र प्रणालीको कमजोरीमा लुकेको देखिन्छ।
