काठमाडौं, ५ वैशाख । अमेरिका र चीनबीचको व्यापार युद्ध चर्किँदै जाँदा दुई मुलुकबीच आयातमा भारी भन्सार शुल्क लगाउने प्रतिस्पर्धाले मात्र होइन, रेअर अर्थ खनिज पदार्थहरूका कारण पनि अमेरिका तनावमा परेको छ।
चीनले महत्वपूर्ण प्रविधिमा प्रयोग हुने यी खनिजहरूको निर्यातमा कडाइ गरेपछि अमेरिका गम्भीर समस्यामा परेको छ। बेइजिङको यो कदमले अमेरिका यति धेरै परनिर्भर थियो भन्ने तथ्य उजागर भएको हो।
‘रेअर अर्थ’ भनिने १७ प्रकारका रासायनिक तत्त्वहरू हाइ-टेक उपकरण, मेडिकल प्रविधि, डिफेन्स प्रणाली, विद्युतीय सवारीसाधन र कम्प्युटर जस्ता अत्याधुनिक उत्पादनमा अनिवार्य मानिन्छन्। यी तत्त्वहरू जस्तै: नीओडिमियम, यिट्रियम र युरोपियम बिना आजको स्मार्ट टेक्नोलोजी कल्पना गर्नै सकिन्न।
जसरी नीओडिमियमले लाउडस्पीकर, जेट इन्जिन र इलेक्ट्रिक गाडीहरू सानो आकारमै शक्तिशाली बनाउँछ, त्यस्तै यिट्रियम र युरोपियम टेलिभिजन तथा स्क्रिनहरूमा उत्कृष्ट रंग प्रदर्शन सुनिश्चित गर्छन्।
चीनको वर्चस्वबारे अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा निकाय (IEA) को रिपोर्ट अनुसार, विश्वको ६१ प्रतिशत रेअर अर्थ उत्पादन चीनमा हुन्छ, जसको ९२ प्रतिशत प्रशोधन पनि त्यहीँ गरिन्छ।
चीनको नियन्त्रण कमजोर पार्न तत्कालीन राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अमेरिकी वाणिज्य मन्त्रालयलाई देशमै उत्पादन बढाउन र आयातमा निर्भरता घटाउन निर्देशन दिएका थिए। तर ती पदार्थको उत्खनन, शुद्धिकरण र पर्यावरणीय असरको जटिलता समाधान गर्न अमेरिका अझै संघर्षरत छ।
विशेषज्ञहरू भन्छन्, “रेअर अर्थ पदार्थ स्विच थिचेर चल्ने कुनै पनि उपकरणको मुटु हो।” यस्तोमा चीनले निर्यातमा लगाएको प्रतिबन्धले अमेरिकी रक्षा, स्वास्थ्य र प्रविधि क्षेत्रमा प्रभाव पार्न सक्छ।
दुई महाशक्तिबीचको यो संघर्ष केवल उनीहरूबीच सिमित नरही विश्वभरि आपूर्ति श्रृंखला, टेक्नोलोजी उत्पादन र मूल्यवृद्धिमा असर पार्ने संकेत देखिएको छ।
