काठमाडौँ,२५ फागुन । अली खामेनीको मृत्यु भएपछि उनका छोरा मोज्तबा खामेनी इरानको नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा चयन भएका छन्। अमेरिका र इजरायलको आक्रमणमा अली खामेनी मारिएपछि नेतृत्वको जिम्मेवारी मोज्तबाले सम्हालेका हुन्।
५६ वर्षीय मोज्तबा खामेनी लामो समयदेखि इरानको सत्ता संरचनामा पर्दा पछाडिबाट प्रभावशाली भूमिका खेल्दै आएका व्यक्ति मानिन्छन्। उनले अहिलेसम्म कुनै औपचारिक सरकारी पद सम्हालेका छैनन् र सार्वजनिक भाषण वा अन्तर्वार्ता पनि विरलै दिएका छन्। मिडियामा उनका सीमित तस्बिर र भिडियो मात्रै सार्वजनिक भएका छन्।
सन् २००० को दशकको अन्त्यतिर WikiLeaksले सार्वजनिक गरेका अमेरिकी कूटनीतिक दस्तावेजहरूमा मोज्तबालाई “पोसाकभित्र लुकेको शक्ति” भनेर उल्लेख गरिएको थियो। समाचार संस्था Associated Pressका अनुसार पनि उनी इरानको सत्ता संरचनाभित्र शक्तिशाली पात्रका रूपमा चिनिन्छन्।
यद्यपि उनको चयन विवादरहित भने छैन। Iranian Revolutionपछि स्थापना भएको इस्लामिक गणतन्त्रको विचारधाराअनुसार सर्वोच्च नेता वंशानुगत आधारमा होइन, धार्मिक हैसियत र नेतृत्व क्षमताका आधारमा चयन हुनुपर्ने मान्यता रहेको छ। त्यसैले अली खामेनीपछि उनका छोराले नेतृत्व सम्हाल्नुले केही राजनीतिक र वैचारिक बहस पनि सिर्जना गरेको छ।
मोज्तबाको जन्म सन् १९६९ सेप्टेम्बर ८ मा मशादमा भएको हो। उनले तेहरानस्थित धार्मिक विद्यालय अलावी स्कूलबाट अध्ययन गरेका थिए। किशोरावस्थामा उनले इरान–इराक युद्धका क्रममा छोटो समयका लागि सेनामा पनि सेवा गरेका थिए।
पछि उनले धार्मिक अध्ययनलाई निरन्तरता दिन शिया धर्मशास्त्रको प्रमुख केन्द्र कोममा अध्ययन सुरु गरेका थिए। हाल उनी मध्यम स्तरका धर्मगुरु भए पनि पछिल्ला दिनमा इरानका केही निकायहरूले उनलाई ‘आयतोल्लाह’ भनेर सम्बोधन गर्न थालेका छन्, जसलाई उनको धार्मिक हैसियत उचाल्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ।
मोज्तबाको नाम पहिलो पटक सन् २००५ को राष्ट्रपतीय चुनावताका विवादमा आएको थियो, जब तत्कालीन राष्ट्रपति महमुद अहमदिनेजादको जितमा हस्तक्षेप गरेको आरोप उनीमाथि लागेको थियो। त्यसपछि सन् २००९ को विवादित चुनावपछि सुरु भएको ग्रीन मुभमेन्टका क्रममा पनि उनको भूमिका आलोचनाको केन्द्र बनेको थियो।
अब नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा मोज्तबाले आफ्ना बाबुले अपनाएका कडा नीतिहरूलाई निरन्तरता दिने अनुमान गरिएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार अमेरिका र इजरायलसँगको तनावपूर्ण सम्बन्धबीच उनले इरानको सुरक्षा, राजनीतिक स्थिरता र आर्थिक संकट व्यवस्थापन गर्नुपर्ने ठूलो चुनौती सामना गर्नुपर्नेछ।
यससँगै इरानमा सर्वोच्च नेतृत्व वंशानुगत प्रणालीतर्फ गइरहेको भन्ने धारणा बलियो हुन सक्ने र त्यसले जनअसन्तुष्टि बढाउन सक्ने सम्भावनाबारे पनि विश्लेषकहरूले चेतावनी दिएका छन्। साथै इजरायलले अली खामेनीका उत्तराधिकारीलाई पनि निशानामा राख्न सक्ने चेतावनी दिएपछि मोज्तबा खामेनी विश्वकै उच्च सुरक्षा जोखिम सामना गर्ने नेतामध्ये एक बनेका छन्।
