जनकपुर,१६ वैशाख । तराई–मधेश क्षेत्रमा पछिल्ला वर्षहरूमा खडेरी र अनियमित वर्षाका कारण खानेपानीको समस्या तीव्र बन्दै गएको छ। चुरे क्षेत्रको दोहन, बढ्दो तापक्रम, भूमिगत जलस्रोतको अत्यधिक प्रयोग र पोखरी तथा परम्परागत जलस्रोतको अतिक्रमणले जलसंकट झनै गहिरो बनेको हो।
धनुषा, महोत्तरी र आसपासका जिल्लामा चापाकल, इनार र डिप बोरिङहरू सुक्न थालेपछि स्थानीयवासी टाढाबाट पानी बोक्न बाध्य भएका छन्। कतिपय गाउँमा एक–डेढ किलोमिटर टाढाबाट पानी ल्याएर दैनिक कामकाज चलाउनुपर्ने अवस्था आएको छ।
किसानहरूका अनुसार पानी अभावका कारण खेतीपाती पनि ठूलो मात्रामा प्रभावित भएको छ। धान, आलु, प्याज, लसुन तथा दलहन–तेलहन बालीमा गत वर्ष करिब ५० प्रतिशतसम्म क्षति भएको बताइएको छ। अहिले ३०–५० फिटमा आउने पानी ४००–५०० फिटसम्म गहिरो खन्नुपर्ने अवस्था आएको स्थानीयको गुनासो छ।
जनकपुरधाम र आसपासका ऐतिहासिक पोखरीहरू समेत अतिक्रमण र प्रदूषणका कारण सुक्दै गएको स्थानीयवासी बताउँछन्। यसले परम्परागत जल व्यवस्थापन प्रणाली कमजोर बनाएको छ।
वीरगञ्ज जस्ता शहरी क्षेत्रमा समेत गर्मीयाममा खानेपानी संकट देखिँदा ट्यांकरमार्फत पानी वितरण गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भएको छ।
विज्ञहरूका अनुसार चुरे विनाश, अव्यवस्थित शहरीकरण र भूमिगत जलस्रोतको अत्यधिक दोहन नै मुख्य कारण हुन्। पर्यावरणविद्हरूले वर्षाको पानी संकलन, चुरे संरक्षण र भूमिगत जल पुनर्भरणलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने सुझाव दिएका छन्।
जलवायु तथा वातावरणविद्हरूले चेतावनी दिँदै भनेका छन् कि यदि तत्काल प्रभावकारी नीति नअपनाइए तराई–मधेशमा आगामी वर्षहरूमा अझ गम्भीर सुक्खा, कृषि संकट र बसाइँसराइको जोखिम बढ्न सक्छ।
समग्रमा, मधेशको जलसंकट अब केवल मौसमी समस्या नभई दीर्घकालीन जीवन–संकटको रूपमा देखा परेको छ, जसका लागि सरकार, स्थानीय तह र समुदायबीच समन्वयात्मक र दीर्घकालीन समाधान अपरिहार्य देखिन्छ।
